Sagan

Ræktunarsamband Flóa og Skeiða er í dag eitt reyndasta og stærsta fyrirtæki í almennri verktakastarfsemi hér á landi. Meginhlutverk þess að sinna jarðvinnu af ýmsum toga og nægir þar að nefna vatnsboranir, vegagerð, þungaflutninga og lagningu varnargarða.

Samvinnufélag

Fyrirtækið var opinberlega sett á legg sem samvinnufélag þann 22. Janúar árið 1946 og telst því í dag vera eitt elsta verktakafyrirtæki á landinu. Að stofnuninni komu bændur í fimm hreppum á því svæði sem í dag telst til Flóa og Skeiða, en hér var nánar tiltekið um að ræða einskonar samruna búnaðarfélaga sveitanna undir merki eins ræktunarsambands. Hlutaðeigandi hreppar voru: 

• Gaulverjabæjarhreppur
• Hraungerðishreppur
• Sandvíkurhreppur
• Skeiðahreppur
• Villingaholtshreppur
• Síðar meir bættust Eyrabakka- og Stokkseyrarhreppur við.

Af þessu má ætla að samvinnuhugsjónin hafi verið helsti drifkraftur sambandsins frá upphafi.

Forsaga

Þrátt fyrir nærfellt 60 ára sögu Ræktunarsambandsins þá er forsaga þess mun lengri. Á öðrum áratug síðustu aldar var samþykkt á Alþingi að Flóinn skyldi í framtíðinni þjóna hlutverki sínu sem helsta landbúnaðarhérað höfuðborgarsvæðisins. Í þessu skyni var sérstöku fyrirtæki, Flóaáveitunni, hleypt af stokkunum, en eins og nafnið bar með sér var meginhlutverk þess að veita vatni um Flóann með áveitum og lagningu skurða. Framkvæmdir stóðu yfir á árunum 1917-27 og voru þær að stórum hluta kostaðar af fjárlögum íslenska ríkisins. Eins og að líkum lætur var hér um að ræða einstaklega umfangsmikið verkefni, enda um að ræða landflæmi upp heila 11.000 hektara.  Þess má geta að sömu aðilar stóðu síðar að stofnun Mjólkurbús Flóamanna.

Smelltu hér til að sjá myndir af fyrstu starfsárunum

Framræsluverkefni

Áveitukerfið var komið í fullan gang þegar nær dró miðbiki tuttugustu aldar, en þá fóru menn að huga að skipulagningu svæðisins og á hvaða hátt það mundi nýtast bændum best. Á þessum tíma var stór hluti Flóans ein fúamýri, en helsta verkefni Ræktunarsambandsins í upphafi var að grafa mýrarnar niður með framræsluskurðum og þurrka þær þannig upp. Til þess að verkið að verkið væri mögulegt þurftu að koma til stórvirkar vinnuvélar. Fyrsti framkvæmdastjóri Ræktunarsambandsins, Sigfús Öfjörð á Lækjarmóti, hafði í gegnum tíðina viðað að sér ýmsum nauðsynlegum tækjabúnaði í þessa veru sem sambandið átti eftir að kaupa af honum. Tækjakosturinn var ekki mikill í upphafi, en fyrsta grafan var að hluta til keypt fyrir tilstuðlan styrks frá Búnaðarfélagi Íslands. Þess má geta að einungis tvær gröfur unnu við stærstan hluta framræsluskurða í Flóanum.

Uppbygging

Meginhluti framræsluverkefnisins var í gangi allt fram undir miðbik sjöunda áratugarins, en framkvæmdum var þó ekki fyllilega lokið fyrr en í kringum 1990. Samstarf við Vegagerðina og aðra opinbera aðila hófst strax upp úr 1960, enda bjó fyrirtækið á þeim tíma að fjölbreyttum tækjakosti og mikilli reynslu. Á fyrstu tuttugu árum starfseminnar var lítill hagnaður hjá Ræktunarsambandinu, enda rekstrarkostnaður tölverður vegna umfangsmikilla tækjakaupa.  Árið 1968 taldi bíla- og tækjaflotinn um 6-8 stykki, en til samanburðar telur hann fast á annað hundrað stykki í dag. 

Eitt af helstu verkefnum á sjöunda áratugnum var lagning stálmastra í tengslum við virkjanaframkvæmdir á þessum tíma, en þar var um að ræða frágang undirstaða ásamt annari forvinnu sem varðaði uppsetningu mastranna. Árið 1973 var ákveðið að leggja Vatnsveitu um allan Flóann. Ræktunarsambandið var fengið til að vera aðalverkataki í þessu viðamikla verkefni, en þess má geta að áður en yfir lauk áttu vatnsleiðslur eftir að ná yfir 350 km. Uppfrá þessu þessu fóru verkefnin að vera mun fjölbreyttari og gilti einu hvort um var að ræða vegagerð, raflínulagnir eða þungaflutninga.

Breyttar áherslur

Fram undir 1980 var mestmegnis unnið í föstum framkvæmdum fyrir hið opinbera, en þegar komið var fram í níunda áratugnum gekk í hönd tími mikilla stakkaskipta í rekstri Ræktunarsambandsins. Rekstrarfyrkomulagið breyttist á þann hátt að fyrirtækið fór að keppa um verkefni á almennum útboðsmarkaði. Jafnframt var um að ræða vissa útvíkkun starfseminnar sem fólst t.d. í jarðborunum, sprengivinnu, lagningu slitlags og jarðvinnu við nýbyggingar ásamt myndun sjóvarnagarða. Ræktunarsambandið gerðist fullgildur meðlimur í Verktakasambandi Íslands árið 1984.  Áðurnefndar jarðboranir hófust upp úr 1980, en fyrir þann tíma hafði opinber stofnun sem nefndist Jarðboranir ríkisins séð slíkar framkvæmdir. Fyrirtækið tók á sínum tíma í sína þjónustu jarðborinn “Trölla” sem nýttist vel í ýmis rannsóknaverkefni og við boranir eftir heitu eða köldu vatni á allt að 1000 m dýpi. “Trölli” býr jafnframt að einni afkastamestu loftpressu landsins.